Zbyszyce

18 sierpnia, 2025

Zbyszyce to wieś położona na wschodnim brzegu Jeziora Rożnowskiego. Nazwa wsi wywodzi się od imienia Zbysz.

Dzieje Zbyszyc są powiązane z nazwiskami takimi jak: kardynał Zbigniew Oleśnicki, Kempińscy, Stadniccy, Szujscy i Langerowie. Chociaż miejscowość była doświadczona przez powodzie, pożary, wojny i najazdy, przeżywała też wielkie chwile. To tutaj wypoczywał weteran awiacji, major Iszkowski, i tutaj przyjeżdżał na wakacje słynny Julian Aleksandrowicz. Również w Zbyszycach ekipa hollywoodzka kręciła film z amerykańskimi i polskimi gwiazdami kina.

Trudno dzisiaj jednoznacznie określić, kiedy powstała ta miejscowość. Najstarszym zabytkiem we wsi jest nagrobek rycerza Bartłomieja Kempińskiego z 1294 roku. Kempińscy byli właścicielami Zbyszyc do XVI wieku. W kronikach Jana Długosza znajduje się zapis, zgodnie z którym w Zbyszycach istniała parafia już w XIII wieku. Budowę pierwszego kościoła w Zbyszycach datuje się na 1242 rok.

W 1447 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki, ówczesny metropolita krakowski, konsekrował w Zbyszycach murowany kościół o charakterze obronnym. Na zewnątrz świątyni znajdują się liczne szkarpy, czyli mury podpierające i umacniające ściany. W prezbiterium widnieje krzyżowo-żebrowe sklepienie. Można zauważyć tam liczne tarcze herbowe fundatorów kościoła. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Ukrzyżowania, a nad nim owalny obraz patrona kościoła, czyli św. Bartłomieja Apostoła. Charakterystyczna jest chrzcielnica kamienna z XVIII wieku, która zajęła miejsce poprzedniej z XV wieku. Warto zwrócić uwagę również na renesansowe malowidło z 1641 roku. Przedstawia ono świętego pustelnika znad Dunajca – św. Świerada z Tropia – według miedziorytu niderlandzkiego artysty Jana Sadelera.

W 2003 roku pożar strawił całkowicie wieżę kościelną. Spłonął także drewniany dach świątyni i tym samym bezpowrotnie zostały utracone polichromie znajdujące się na sklepieniu kościoła. Co roku są prowadzone prace konserwatorskie, aby przywrócić świetność temu miejscu..

W Zbyszycach stoi także piękny dwór ziemiański. Niegdyś we wsi odbywały się największe jarmarki w okolicy. Zbyszyce posiadały także własną karczmę z zajazdem, browar, gorzelnię, pocztę i placówkę żandarmerii wojskowej. Wówczas były miastem liczącym około 200 domów. Z samego miasta niewiele dziś pozostało, większa część Zbyszyc znalazła się pod wodami Jeziora Rożnowskiego.

Na szczęście zachowały się najważnie zabytki: wspomniany kościół, zespół dworski z dużym parkiem, strażnica obronna. Kasztel, a później dwór należał pierwotnie do rodu Kempińskich. Potem majątek przejęli kolejno Krzeszowie, Stadniccy, Lanckorońscy, Szujscy, Jordanowie i wreszcie Langerowie, którzy na skutek wprowadzanej od lat czterdziestych XX wieku reformy rolnej opuścili dwór. Dziś opiekuje nim się DPS w Zbyszycach.

Dwór to budynek parterowy z poddaszem i sześciokolumnowymi portykami od strony frontowej i od strony parku. Portyki są ujęte między dwoma alkierzami. Dach dworu jest dwuspadowy. Zachowany dzisiaj zespół dworski składa się z zabudowań: dawnej kuchni i parku, w którym znajdują się malownicza jesionowa aleja, a także rzadko spotykane odmiany sosny. Wokół parku wznosi się kamienny mur. W kierunku kościoła prowadzi ścieżka, która niegdyś łączyła dwór ze świątynią. Przy bramie zachowała się kamienna kropielnica.

W latach 70. ubiegłego stulecia Zbyszyce były jedną z chętniej odwiedzanych miejscowości wypoczynkowych nad Jeziorem Rożnowskim. Duży, stary las i piękne plaże przyciągały turystów z całej Polski. Dziś na skutek zamulenia jeziora i osuwisk wieś nieco podupadła. Warto jednak odwiedzić ten malowniczy zakątek Małopolski choćby ze względu na piękne okoliczności: otaczające jezioro, bogactwo zabytków historycznych, tereny spacerowe w parku dworskim.

Zbyszyce to raj dla wędkarzy, samotników i poetów. W 2000 roku kręcono tutaj większość scen do filmu Edges of the Lord (Boże skrawki). Do wsi przyjechali wówczas Willem Dafoe (nominowany do Oscara za główną rolę w Ostatnim kuszeniu Chrystusa), Haley Joel Osment (nominowany do Oscara za główną rolę w Szóstym zmyśle), Olga Frycz, Olaf Lubaszenko, Małgorzata Foremniak, Andrzej Grabowski czy Krystyna Feldman.

To warto zobaczyć: