Koniec wakacji oznacza tony śmieci nad wodą. Wkrótce rusza IV edycja kampanii 10 GG

Według szacunków Wód Polskich w naszym kraju ludzie wyrzucają kilka tysięcy ton śmieci nad rzekami i zbiornikami wodnymi. To między innymi następstwo turystyki krajowej. Aby podnieść świadomość Polaków, „Wodne Sprawy” rozpoczynają IV edycję ogólnopolskiej kampanii edukacyjnej 10GG – „10 grzechów głównych nieświadomego turysty”. Hasło tegorocznej brzmi: „Twoje wakacje wpływają na wodę”.

Nad wodą najbardziej rzucają się w oczy śmieci – butelki, niedopałki papierosów, opakowania po jedzeniu, plastikowe reklamówki, puszki czy szkło. To najbardziej widoczny efekt sezonu wakacyjnego. Problem presji turystycznej na rzeki, jeziora, Bałtyk i tereny przybrzeżne jest jednak znacznie szerszy niż same odpady. Obejmuje także degradację roślinności nadbrzeżnej, płoszenie zwierząt, nadmierny hałas, cumowanie łodzi w trzcinowiskach, używanie detergentów bezpośrednio w wodzie, wydeptywanie nielegalnych zejść do brzegu oraz korzystanie z miejsc nieprzystosowanych do rekreacji.

Więcej turystów to więcej śmieci

Z danych GUS wynika, że w 2025 roku Polacy odbyli 54,5 mln krajowych podróży turystycznych, co oznacza wzrost o 3,2 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem. Łączne wydatki na ten cel sięgnęły 52,7 mld zł. Skala ruchu turystycznego szczególnie widoczna jest na wybrzeżu – tylko w lipcu i sierpniu 2025 roku w nadmorskich obiektach noclegowych zatrzymało się 2,1 mln turystów, którzy wykupili łącznie 9 mln noclegów.

Rozmiar problemu potwierdzają także społeczne akcje sprzątania. Według Wód Polskich każdego roku nad rzeki i zbiorniki wodne trafiają tysiące ton odpadów. W 2025 roku uczestnicy Operacji Czysta Rzeka zebrali niemal 580 ton śmieci podczas 960 lokalnych działań. Z kolei w ramach Akcji Czysta Odra usunięto dodatkowe 206 ton odpadów, z czego ponad połowę stanowiły tworzywa sztuczne, a około 30 proc. szkło.

„Śmieci pozostawione na brzegu są najbardziej widocznym śladem wakacyjnej presji na wodę, ale nie jedynym. Problem polega na tym, że wiele wakacyjnych zachowań nad wodą jest traktowanych jak drobnostki: wejście w trzcinowisko, zejście do jeziora poza wyznaczonym miejscem, umycie naczyń w wodzie, hałasowanie na terenach cennych przyrodniczo czy pozostawienie niedopałka w piasku. W skali jednego dnia się to nie mieć znaczenia. W skali całego sezonu i milionów podróży staje się realną presją na wody, obszary przybrzeżne i organizmy, które tam żyją” – mówi Agnieszka Hobot, redaktorka naczelna „Wodnych Spraw”.

Tło środowiskowe odgrywa szczególną rolę

Kontekst środowiskowy ma w tej sprawie kluczowe znaczenie. Jak wskazała Najwyższa Izba Kontroli w raporcie opublikowanym w 2025 roku, do końca 2021 r. aż 99,5 proc. jednolitych części wód powierzchniowych – obejmujących m.in. rzeki, jeziora, zbiorniki sztuczne oraz wody przejściowe i przybrzeżne – nie osiągnęło dobrego stanu. Oznacza to, że mimo upływu czasu przewidzianego w Ramowej Dyrektywie Wodnej Polska wciąż pozostaje bardzo daleko od realizacji założonych celów. Unijne przepisy zakładały osiągnięcie dobrego stanu wód do 2015 r., a w uzasadnionych przypadkach termin ten wydłużono do 2027 r. Obecnie trudno jednak oczekiwać, że uda się go dotrzymać.

W Serwisie Kąpieliskowym Głównego Inspektoratu Sanitarnego znajduje się dziś ponad 700 kąpielisk z całej Polski. Każde z nich to nie tylko popularne miejsce wypoczynku, lecz także obszar objęty monitoringiem jakości wody. Publicznie dostępne są tam informacje dotyczące sezonu kąpielowego, infrastruktury, warunków korzystania oraz klasyfikacji kąpieliska. Wraz ze wzrostem ruchu turystycznego nad jeziorami, rzekami i morzem rośnie znaczenie zarówno działań podejmowanych przez służby i samorządy, jak i codziennych wyborów osób wypoczywających nad wodą.

Startuje kolejna edycja kampanii

Czwarta edycja kampanii 10GG potrwa od 16 czerwca do 24 sierpnia 2026 roku. W ramach cyklu „Poniedziałki z grzechem” na łamach magazynu „Wodne Sprawy” będą publikowane materiały dotyczące dziesięciu zachowań turystów, które negatywnie wpływają na wodę, brzegi oraz strefy przybrzeżne. Kampania obejmie również publikacje internetowe, działania w mediach społecznościowych, newsletter, materiały graficzne, plakaty oraz informacje prasowe przygotowane z myślą o mediach i partnerach.

Organizatorzy chcą zwrócić uwagę, że presja wywierana na środowisko wodne zaczyna się od codziennych nawyków – pozostawiania śmieci na brzegu, wyrzucania niedopałków do piasku, wchodzenia w trzcinowiska, niszczenia roślinności, płoszenia ptaków, generowania hałasu, mycia naczyń w jeziorach czy korzystania z plaż i zejść do wody poza wyznaczonymi miejscami. W kolejnych odsłonach 10GG eksperci będą tłumaczyć, dlaczego takie pozornie błahe działania mają wpływ na jakość wody, stan brzegów oraz funkcjonowanie ekosystemów wodnych.

Tegorocznej odsłonie kampanii towarzyszyć będzie konkurs fotograficzny „Twoje wakacje wpływają na wodę”. Jego celem jest promowanie odpowiedzialnego wypoczynku nad akwenami – korzystania z wyznaczonych miejsc, pozostawiania po sobie porządku oraz poszanowania przyrody, w tym roślinności, zwierząt, plaż, brzegów i kąpielisk.

Kampania 10GG łączy działania skierowane zarówno do turystów i mieszkańców miejscowości wypoczynkowych, jak i do samorządów, instytucji, organizatorów rekreacji, branży turystycznej, mediów oraz partnerów zainteresowanych włączeniem tematu odpowiedzialnego korzystania z terenów nad wodą do swojej sezonowej komunikacji.